Khái quát về Relay

Relay ( Rơ le) là khí cụ đóng cắt dùng trong mạch bảo vệ và tự động không chế. Trong sơ đồ truyền động, rơle làm nhiệm vụ không chế tình trạng làm việc của công tắc tơ. Riêng trường hợp công suất đủ bé, rơle có thể dùng trực tiếp để đóng cắt động cơ.

Trong sơ đồ bảo vệ rơle và tự động hóa, rơle làm nhiệm vụ khống chế các máy cắt điện, để thực hiện tự động cắt mạch điện khi có sự cố, hoặc tự động đóng lại mạch điện khi cần thiết.

Rơle có rất nhiều kiểu, nhiều loại khác nhau. Theo công dụng, rơle chia ra làm rơle bảo vệ dùng trong các trang bị bảo vệ rơle và tự động hóa, và rơle khống chế dùng trong mạch truyền động điện.

Theo lượng tác động, chia ra loại rơle dòng điện, rơle điện áp, rơle công suất, rơle tổng trở v.v…

Theo chức năng trong sơ đồ, chia ra rơle đo lường mắc trong mạch điện cần không chế để theo dõi tình trạng của mạch; rơle thời gian để định thời gian tác động; rơle tín hiệu để báo hiệu sự hoạt động của mạch rơle; rơle trung gian để thực hiện các đổi nốĩ mạch cần thiết, hoặc để đóng hay cắt các thiết bị đóng cắt (công tắc tơ, aptômat, máy cắt điện…).

Theo cách mắc trong mạch được bảo vệ, rơle chia làm hai loại: rơle mắc trực tiếp, hay rơle nhất thứ, là loại rơle có cuộn dây mắc thẳng vào mạch điện cần bảo vệ. Rơle nhiệt, hoặc các cuộn cắt tự động của aptômat ta xét ở trên đầu thuộc loại rơle nhất thứ; loại thứ hai là rơle mắc qua biến áp đo lường, còn gọi là rơle nhị thứ, có cuộn dây mắc vào thứ cấp của biến cường độ hoặc biến điện áp. Loại rơle nhất thứ chỉ dùng ở mạng điện hạ áp, còn loại nhị thứ dùng ở mạng điện cao áp và cả mạng điện hạ áp.

Theo nguyên lý tác động, rơle chia thành các loại: rơle nhiệt, rơle điện từ, rơle cảm ứng, rơle điện tử, rơle bán dẫn, rơle cơ khí v.v… Trong đó, ba loại đầu là phổ biến nhất. Tuy nhiên, loại rơle bán dẫn ngày càng dùng phổ biến vì những ưu điểm cơ bản như hoạt động tin cậy, tác động nhanh, tiêu thụ ít năng lượng…

Phân loại :

+ Phân loại theo nguyên lý làm việc có:

  1. Rơle điện từ.
  2. Rơle điện động.
  3. Rơle từ điện.
  4. Rơle cảm ứng.
  5. Rơle nhiệt.
  6. Rơle bán dẫn và vi mạch

+ Phân loại theo vai trò và đại lượng tác động của rơle có:

  1. Rơle trung gian.
  2. Rơle thời gian.
  3. Rơle nhiệt.
  4. Rơle tốc độ.
  5. Rơle tốc độ.
  6. Rơle dòng điện.
  7. Rơle điện áp.
  8. Rơle công suất.
  9. Rơle tổng trở.
  10. Rơle tần số,…

Phân loại theo dòng điện có:

  1. Rơle dòng điện một chiều.
  2. Rơle dòng điện xoay chiều.

Phân loại theo giá trị và chiều của đại lượng đi vào Rơle.

  1. Rơle cực đại.
  2. Rơle cực tiểu.
  3. Rơle sai lệch.
  4. Rơle hướng

Một số loại Relay thông dụng

+ Relay trung gian…xem thêm tại.

+ Relay thời gian….xem thêm tại.

+ Relay nhiệt….xem thêm tại.

+ Relay dòng điện

Dùng để bảo vệ quá tải và ngắn mạch.

Cuộn dây hút có ít vòng và quấn bằg dây to mắc nối tiếp với mạch điện vần bảo vệ, thiết bị thường đóng ngắt trên mạch điều khiển.

Khi dòng điện động cơ tăng lớn đến trị số tác động của Rơle, lực hút nam châm thắng lực cản lò xo làm mở tiếp điểm của nó, ngắt mạch điện điều khiển qua công tắc tơ K, mở các tiếp điểm của nó tách động cơ ra khỏi lưới.

+ Relay điện áp

Dùng để bảo vệ sụt áp mạch điện.

Cuộn dây hút quấn bằng dây nhỏ nhiều vòng mắc song song với mạch điện cần bảo vệ. Khi điện áp bình thường, Rơle tác động sẽ làm nóng tiếp điểm của nó. Khi điện áp sụt thấp dưới mức quy định, lực lò xo thắng lực hút của nam châm và mở tiếp điểm.

+ Relay vận tốc

Làm việc theo nguyên tắc phản ứng điện từ được dùng trong các mạch hãm của động cơ.

Rơle được mắc đồng trục với động cơ và mạch điều khiển. Khi được quay, nam châm vĩnh cửu quay theo. Từ trường của nó quét lên các thanh dẫn sẽ sinh ra suất điện động và dòng điện cảm ứng. Dòng điện này nằm trong từ trường sẽ sinh ra suất điện động và dòng điện cảm ứng. Dòng điện này nằm trong từ trường sẽ sinh ra lực điện từ làm cho phần ứng quay, di chuyển cần tiếp điểm đến đóng tiếp điểm của nó. Khi tốc độ động cơ giảm nhỏ gần bằng không, lực điện từ yếu đi, trọng lượng cần tiếp điểm đưa nó về vị trí cũ và mở tiếp điểm của nó.

Rơle vận tốc thường dùng trong các mạch điều khiển hãm ngược động cơ.